Kościół wschodni (Prawosławie) odłączył się od zachodniego wskutek schizmy w 1054 roku.Grekokatolicyzm (Kościół Unicki) powstał na terenie Rzeczypospolitej na skutek przyłączenia się niektórych epachii (biskupstw) prawosławnych do unii z Kościołem rzymskokatolickim. Miało to miejsce na synodzie w Brześciu Litewskim (unia brzeska 1595 r). Obie religie wykształciły swoisty styl budownictwa sakralnego, który możemy spotkać na naszym terenie. Są to oczywiście cerkwie.
W związku z olbrzymim zasięgiem geograficznym obu Kościołów tj. prawosławnego i unickiego ukształtowały się różne typy architektury cerkiewnej. W obrębie Karpat do najbardziej znanych typów cerkwi należą: siedmiogrodzkie, huculskie, bojkowskie i łemkowskie. W końcu XVIII i na początku XIX wieku gdzieniegdzie pojawiły się cerkwie murowane zachowujące układ jak w drewnianych (Myscowa). Wśród kilkudziesięciu drewnianych cerkwi typu zachodniego zachowanych do dziś, do najpiękniejszych należą cerkiew w Krempnej, Kotani oraz Świątkowej Wielkiej i Świątkowej Małej.
Budynek cerkwi z reguły stoi na wzniesieniu w otoczeniu starych drzew. Cały budynek ma budowę trójdzielną: babiniec, nawa, prezbiterium. Babiniec jest częścią cerkwi, gdzie w czasie nabożeństwa gromadziły się kobiety, które nie miały wstępu do nawy. Czasem pozwalano im przypatrywać się mszy przez wąską szparę w ścianie między babińcem a nawą. Unici po pewnym czasie zezwolili kobietom na wstęp do nawy. Nawa jest największą częścią cerkwi. Przykryta była kopułą, a jej cebulasty hełm symbolizuje języki ognia płomiennej modlitwy. W cerkwiach drewnianych ze względów konstrukcyjnych nie można było przykryć nawy kopułą, lecz stosowano zwężającą się konstrukcję zrębową będącą jej naśladownictwem.
W cerkwiach prawosławnych nie było ambon. Prezbiterium od nawyoddzielone jest ścianką ikonostasu, zbudowanego ze świętychobrazów ikon. Do prezbiterium nie miał prawa wstępu nikt opróczkapłana i wyjątkowo upoważnieni przez niego mężczyźni. Nigdy kobiety. W rezbiterium znajduje się ołtarz, zazwyczaj mało widoczny dla wiernych. Ściany cerkwi były surowe, od wewnątrz zazwyczaj oszalowane deskami bez żadnych malowideł i obrazów, gdyż uważano,że przeszkadzałyby we właściwym skupieniu się podczas modlitwy.
Cerkiew jest zorientowana, tzn. ustawiona prezbiterium na wschód, gdyż stamtąd ma przyjść Chrystus. W ciągu jednego dnia przez jednego kapłana przy tym samym ołtarzu mogło być odprawiane tylko jedno nabożeństwo. Stąd w wioskach, które były centrami kultu i do których odbywały się częste pielgrzymki budowano cerkwie, które nad babińcem posiadały dodatkowe pomieszczenie, w którym drugi kapłan mógł odprawiać drugie nabożeństwo.
Cerkwie takie często otoczone były sobotami-ogrodzonymi podniesieniami, w których mogli znaleźć schronienie wierni, którzy przyszli z daleka. Wiele dzieł sztuki sakralnej zachowało się do naszych czasów. Malowidła chorągwi i sztandarów cerkiewnych, polichromie kapliczek, wielkopostne "groby Chrystusa", antepedia i katafalki a także liczne obrazy i ikony, rzeźby, krzyże procesyjne i pogrzebowe, krucyfiksy ołtarzowe, słynne z bogactw form i kolorystyki lichtarze drewniane.
Czym jest ikona dla wyznawców kościoła wschodniego? Dla wiernych jest ona nie tylko obrazowym wizerunkiem personifikowanego Boga czy postaci świętych, pośrednio stając się z tej racji przedmiotem kultu, ale wartością samą w sobie. Stanowi bowiem świętość bezpośrednią, jej powagę religijną rodzi nie ten czy inny warsztat malarski, lecz nadprzyrodzona geneza. Główny zestaw ikon związany był ze wschodnią partią świątyń, z przegrodą oddzielającą ołtarz od wiernych, która to przegroda z czasem przekształciła się w ikonostas. Obrazy prawzorce "malowały się same", zjawiały się cudownym sposobem. Rola ikonostasu polega na zasłanianiu materialnej zawartości prezbiterium, gdyż przeszkadzałaby ona we właściwym kontakcie ze światem niematerialnym. Ikonostas ma ułatwić ten kontakt, gdyż święte obrazy są oknami, przez które wierni oglądają świat nadprzyrodzony.
Charakterystycznym elementem Łemkowszczyzny są kamienne krzyże i kapliczki.W sztuce bizantyjskiej ustalił się krzyż o trzech belkach poprzecznych, w ruskiej zaś dolna jest pochylona w prawą stronę. Na dłuższej rozpięte są ramiona Chrystusa,
